सत्य, त्रेता, द्वापार तीन युग होऊन गेले आणि आता कलियुग सुरू आहे. प्रत्येक युगाच्या समाप्तीच्या वेळी सात्त्विक शक्तींवर वाईट शक्तींच्या नाशाची जबाबदारी येते. सत्ययुगातील वामन अवतार, त्रेतायुगातील रामावतार आणि द्वापारातील कृष्णावतार हे याच कार्यासाठी अवतरले. द्वापारयुग समाप्तीच्या वेळी दुर्योधनाला विचारले असता त्याने स्पष्ट सांगितले की धर्म मला माहित आहे पण माझी प्रवृत्ती अधर्माकडे आहे; अंतःकरणातील शक्ती जशी सांगते तसा मी वागतो. त्रेतायुगातील राम-रावण युद्धाचा शेवट रामायणात वर्णिला आहे. रावणाला सर्व वाईट गुणांचे प्रतीक म्हणून दाखविले गेले, परंतु प्रत्यक्षात तो त्रिकालज्ञानी, महाज्ञानी, दशग्रंथी ब्राह्मण होता. रावणसंहिता, मंत्रशास्त्र, तोटके आजही अप्रतिम मानले जातात. रावणाला स्वतःचे सामर्थ्य, ज्ञान, शक्ती माहिती होती पण त्याला अंतर्बोध झाला की माझे साम्राज्य, शस्त्र, अस्त्र, विद्या — हे सर्व आता युगानुरूप टिकू नयेत. यांचा संहार झाला तरच रामराज्य टिकेल. म्हणून तो स्वतः भगवान शंकराकडे गेला आणि म्हणाला की रामाशी युद्ध होण्यापूर्वी मला तुमच्या गुरू रामांची पाद्यपूजा करून त्यांच्या कृपेने वीरगती प्राप्त होऊ द्या. माझे दुष्ट सामर्थ्य, शस्त्र-अस्त्र, वाईट शक्ती — यांचा संहार रामाशिवाय कोणी करू शकत नाही. शंकरांनी आज्ञा दिल्यावर रावणाने रामाची पाद्यपूजा केली आणि आपल्या वधाचा वर मागितला. कारण रावण जाणत होता की शंकराने दिलेले वर शंकर स्वतः नष्ट करू शकत नाहीत; केवळ नारायणावतार रामच त्यांना नष्ट करू शकतो.

त्रेतायुगातील लोकांमध्ये अग्नितत्त्वाचा प्रचंड प्रभाव होता. अग्नितत्त्वाचे निजगुण — शील — त्रेतायुगातील समाजाने जपले. या युगात सत्य, जप, तप आणि ज्ञान यांचा महिमा होता. नारायणांनी रामावतार घेतला. रामराज्य हे अग्नितत्त्वाच्या शीलावर आधारित होते. अग्नी किंवा तेजतत्त्वाच्या माणसांची वृत्ती क्षात्र, रक्षण करणारी असते. त्यांचा अवगुण — क्रोध. हेच तत्त्व रावणात होते. तो महाविद्वान तसेच तमोगुणप्रधान होता. आजही वैदिक विद्येत रावणविद्या महत्त्वाची मानली जाते. रावणाला पूर्ण कल्पना होती की माझे शस्त्र-अस्त्र, माझ्या मिळविलेल्या विद्या समाजाला अपायकारक आहेत आणि त्यांचा संहार फक्त राम करू शकतो. म्हणूनच युद्ध लांबले; कारण रावणाच्या सर्व दुष्ट शक्तींचा पूर्ण नाश झाल्यावरच राम त्याला मारणार होते.

राम हा नारायणाचा अवतार असूनही त्रेतायुगातील त्याचे चरित्र अनन्यसाधारण आहे. कलियुगातही रामनाम हाच जीवनाचा आधार आहे. त्रेतायुगातील दुर्योधनाने स्वतःचा अधर्म स्वीकारला, रावणाने स्वतःची प्रवृत्ती ओळखून मृत्यूकडे गेले; पण कलियुगात ढोंग, कपट, विश्वासघात, निर्दयता या प्रवृत्ती वाढतच चालल्या आहेत. कलियुगाचा शेवट अत्यंत कठीण असेल, परंतु सज्जन, ईश्वरभक्त, सात्त्विक लोकांचे रक्षण फक्त रामनाम करू शकते. सर्वांच्या जीवात जीव आहे तोपर्यंत जीवनात राम आहे.