नाथपंथाच्या इतिहासाप्रमाणे गुप्त नाथांच्या परंपरेतील थोर विभूतींनी चित्रकूट येथे नाथपंथ कार्य केले. चित्रकूट येथे माधवनाथांनी कार्याचा आरंभ केल्यानंतर, त्या स्थानाचे स्थानमहात्म्य आणि पंथमहात्म्य देवगांव-रंगारी (जिल्हा औरंगाबाद) येथे आणले. त्यानंतर चित्रकूट स्थानाची परंपरा बंद झाली आणि पंथाचे परंपरागत कार्य देवगांव येथूनच पुढे चालू राहिले.
माधवनाथांनंतर व्यंकटनाथांनीही याच आज्ञेवरून देवगांव येथे पंथकार्य सुरू ठेवले. त्यांच्या समाधीनंतर हे परंपरागत कार्य त्यांच्या कृपा-आशीर्वादाने नाथशक्तीपीठातून आजही अविरत चालू आहे.
नाथांची अखंड परंपरा आजही तितक्याच सामर्थ्याने कार्यरत आहे आणि अनेक साधक येथे पंथसिद्धतेची अनुभूती घेत आहेत. नाथशक्तिपीठाच्या नैऋत्य दिशेला कृपा-प्रसादाने एक अश्वत्थवृक्ष (पिंपळ) प्राप्त झाला असून, त्यामुळे या स्थळाचे महात्म्य अधिकच वृद्धिंगत झाले आहे.
पुराणांमध्ये अश्वत्थ वृक्षाला कल्पवृक्ष मानले गेले आहे. ब्रह्मदेवांनी स्वतः नारदमुनींना त्याचे महात्म्य सांगितले आहे.
नारदांनी वर्णन करताना सांगितले की:
अशा प्रकारे अश्वत्थ वृक्ष चारही दिशांनी देवतांनी व्यापलेला आहे. गोब्राह्मण, ऋषिगण, वेद, यज्ञदेवता — सर्वांचा वास याच्या मुळाशी आहे. नद्यांची तीर्थे आणि सात समुद्रांच्या देवता — पूर्वेकडील शाखांवर वास करीत असतात.
अ-कार (मूळ), ऊ-कार (शाखा), म-कार (फळ/पुष्प) — यामुळे या वृक्षात ॐकाराचे अखंड अधिष्ठान असते.
ह्या वैशिष्ट्यांमुळे हा वृक्ष अश्वत्थनारायण म्हणवला जातो.
ब्रह्मदेव म्हणाले की:
प्रदक्षिणा करताना:
प्रदक्षिणा गर्भवती स्त्रीप्रमाणे, मंद-गतीने आणि भक्तिभावाने करणे.
फळ:
४२ पितरांचा उध्दार—अश्वत्थाची स्थापना भक्तिभावाने केल्यास. त्याचप्रमाणे, वृक्ष कापणे हे महापाप मानले जाते.
अश्वत्थतळी यथासांग हवन केले तर:
हे सर्व ब्रह्मपुराणात सांगितलेले आहे.
नाथशक्तीपीठातील या नैसर्गिक अश्वत्थवृक्षाबरोबर येथील अधिष्ठित देवतांची कृपा कार्यरत आहे.
येथे:
यांच्या द्वारे साधक आपापल्या जीवनातील व्यथा, अडचणी, प्रश्न, बाधा यांचे निराकरण अनुभवत आले आहेत.
अश्वत्थाच्या उपासनेने:
हे सर्व दूर होतात — अशी अनुभूती साधकांना येथे सतत मिळत आहे.