मच्छिंद्रनाथांची गोरक्षनाथांवर कृपा

मच्छिंद्रनाथांनी सर्व देवदेवतांकडून गोरक्षनाथांना कृपा व आशीर्वाद घडवून दिले. नरशा, कालिका, म्हमदा, महिषासुर, ढोटिंग, वेताळ, मारूती, श्रीरामचंद्र ह्यांचे प्रत्यक्ष दर्शन त्यांनी गोरक्षनाथांना घडविले. प्रभू रामचंद्रांनी तर गोरक्षाला सरळ आपल्या मांडीवर घेतले आणि ‘‘यशस्वी हो, कीर्तिवंत हो, पंथाचे उद्देश सफलतेने पार पडोत’’ असे आशीर्वाद दिले. अष्टभैरव, मातृका, गणपती आणि सूर्य यांनीही पृथ्वीवर उतरून त्याला प्रत्यक्ष आशीर्वाद दिले. प्रभू रामचंद्र, सूर्यनारायण, बावन्न वीर, इंद्र–वरुण, ऐशनी, गणगंधर्व आदी सर्वांनीच प्रत्यक्षपणे आशीर्वाद दिले आणि गोरक्षनाथांनी तपानुष्ठान करावे अशी विनंती मच्छिंद्रनाथांना केली, जेणेकरून मंत्र, तंत्र, यंत्र, अस्त्रे यांना तपसिद्धी मिळून त्याची सामर्थ्यसत्ता वाढेल.

एक दिवस गोरक्षनाथ संजीवनी मंत्राचे अनुष्ठान करीत बसले होते. मच्छिंद्रनाथ जवळ नव्हते; गोरक्षनाथ एकटेच होते. काही मुले खेळत खेळत त्यांच्या जवळ आली. गोरक्षनाथांचे अनुष्ठान काय चालले आहे हे त्यांना कळत नव्हते. ती मुले मातीची खेळणी करण्यात दंग होती. आपल्याला मातीची गाडी तयार करता येत नाही हे लक्षात येताच त्यांनी गोरक्षनाथांना ‘‘गाडी करून द्या’’ अशी विनंती केली. गोरक्षनाथांनी मान्य केले आणि खेळणे तयार करायला सुरुवात केली. ध्यान आणि मंत्र जप मनात सुरूच होता. गाडी पूर्ण झाली तेव्हा मुलांनी पुन्हा विनंती केली की ‘‘याला गाडिवान करा.’’ गोरक्षनाथांनी मातीचा पुतळा तयार करायला सुरुवात केली. मंत्राचे पुरश्चरण अखंड सुरू होते आणि पुतळा तयार होताच त्यात प्राण उत्पन्न झाले. तो एक जीवंत, लहान मूल झाला—अयोनी संबंधातून जन्मलेला, जशा प्रकारे गोरक्षनाथ स्वतः उत्पन्न झाले होते. या मुलाचे नाव करभंजननाथ किंवा गहिनीनाथ ठेवण्यात आले. नाथपंथात त्यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरली आणि पुढे त्यांनी विशाल कार्य केले.

करभंजन नारायण उर्फ गहिनीनाथ यांनी नवनारायणांचे कार्य पूर्ण झाल्यावर नाथपंथाचे संपूर्ण सामर्थ्य, शिस्त, कार्यपद्धती आणि हेतू निवृत्तीनाथांपर्यंत पोहोचविले. निवृत्तीनाथ हे नाथपंथातील पहिले सत्पुरुष होते जे कुटुंबव्यवस्थेतून आले, कारण यापूर्वी सर्व नाथ अयोनी संबंधातून अवतरले होते. अयोनी संबंधातून प्रगट झालेल्या सर्व नाथांनी आपली सामर्थ्यसत्ता, शक्ती, साधना, देवतांचे वचन, वामशक्तींचे वचन आणि स्वतः निर्मित काव्य–मंत्र हे सर्व गहिनीनाथांकडे सोपविले. गहिनीनाथांनी ते सर्व निवृत्तीनाथांकडे सोपविले, आणि अशा प्रकारे नाथपंथाची अखंड परंपरा त्याच उद्देशाने, त्याच सामर्थ्याने पुढे कार्य करू लागली. आजही हा पंथ अखंड गुरुशिष्य परंपरेने, सामर्थ्याने, शिस्तीने आणि विश्वकल्याणाच्या हेतूने कार्य करीत आहे.

गहिनीनाथांनी सर्व लोकांना युगधर्मानुसार महत्त्वपूर्ण उपदेश दिला. सत्य, त्रेता, द्वापार आणि कली अशी चार युगे आहेत आणि प्रत्येक युगात भगवंताचे वेगवेगळे रंग, आकृती, नामरूप आणि उपासना पद्धती आहेत. सत्ययुगात भगवंत शुभ्रवर्णी, वल्कलधारी, जटाधारी असतात. त्रेतायुगात ते लालवर्णी, सुवर्णकेश असतात आणि वेदप्रणीत यज्ञरूप उपासना स्वीकारतात. द्वापारयुगात ते शंख, चक्र, गदा, पद्म धारण करणारे, श्रीवत्स आणि कौस्तुभधारी असतात. कलीयुगात ते कृष्णवर्णी, इंद्रनीलमणीसारखी कांती धारण करणारे असतात आणि नामसंकीर्तनाची उपासना सर्वश्रेष्ठ मानतात. गहिनीनाथ म्हणतात की जे भगवंताच्या चरणकमलांचे अनन्य भजन करतात त्यांच्याकडून चुकून पापकर्म झाले तरी भगवंत स्वयं ते धुऊन टाकतात. कलियुगात जन्मलेल्यांच्या उद्धारासाठी नाथांनी केलेला उपदेश अत्यंत सहज, सुलभ आणि परम कल्याणकारी आहे.

अतुलनीय सामर्थ्याचे, तेजस्वी व्यक्तिमत्त्वाचे गहिनीनाथांचे कृपाछत्र नाथपंथावर आणि त्याद्वारे संपूर्ण समाजावर आहे. आजही भाविक लोक त्यांच्या अनुभूती घेतात आणि आपले जीवन कृतार्थ करतात. कलियुगातील लोकांच्या जीवनाचा उद्धार व्हावा, आत्मोन्नती व्हावी, आणि संसार सागरातून सहजतेने पार होता यावे हा नाथपंथाचा उद्देश आहे. नाथांनी केलेला उपदेश अतिशय व्यापक तत्त्वज्ञानावर आधारित असून कलियुगातील जनांना सोपा, थेट आणि कल्याणकारी मार्ग दाखवतो.