उपासनेचे महत्त्व

रामदास स्वामी म्हणतात, “उपासनेचा मोठा आश्रयों; उपासनेवीन निराश्रयो.” उपासना केल्याने मनुष्य संसाररूपी समुद्र सहज तरून जातो, तर उपासना नसणे म्हणजेच पशुत्व. कीटक, पशु, पक्षी यांचे जीवन हे केवळ भोग भोगणे यापुरतेच मर्यादित असते. परंतु मनुष्य जन्म मात्र विशेष — येथे साधनेच्या माध्यमातून भोग कमी करणे आणि पुढे मोक्षप्राप्ती करणे शक्य आहे.

आजच्या युगात भक्तिमार्ग सहजसाध्य आहे. जप, तप, अनुष्ठान या कठोर साधनांपेक्षा गुरुंचे गुणगान, भजन किंवा गुरुंनी दिलेली उपासना यांच्या माध्यमातून मनुष्य आपली उन्नती अधिक सुलभतेने साधू शकतो.

नाथपंथातील १५ वे गुरु श्री व्यंकटनाथ महाराज यांच्या वचनाला उपासनेचे थोर पाठबळ आहे. ते म्हणतात की, स्वानुभूती शिवाय ज्ञान नाही, आणि स्वानुभूती ही *स्वतः केलेल्या उपासनेनेच* प्राप्त होते. म्हणूनच त्यांनी उपासना प्रथम करण्याचा आग्रह धरला.

उपासनेने:

* दुःख, चिंता, पिशाच्चबाधा दूर होते * विद्यार्थ्यांची अभ्यासात प्रगती होते * मन शुद्ध होऊन सुख, शांती, समाधान लाभते * जीवनात कोणतीही कमतरता जाणवत नाही

ही उपासना नित्यनेमाने, प्रसन्न आणि शुद्ध मनाने केल्यास साधकाचा अंतर्बाह्य परिवर्तन होतो.

“गुरुविन ज्ञान नसे हो, ज्ञानमूर्ती गुरु विश्वात” — या उक्तीप्रमाणे गुरुंच्या उपासनेतून शिष्याचा आध्यात्मिक मार्ग मोकळा होतो. उपासनेद्वारे शिष्य:

* गुरूप्रत सहज जाऊ शकतो * गुरुशी एकरूप होण्याची पात्रता निर्माण होते * आणि पात्रता वाढल्यास, तो पुढे गुरुपदीही पोहोचू शकतो

म्हणूनच उपासनेला पर्याय नाही. जी उपासना गुरूंनी दिली आहे, ती नित्य, नियमाने, भावपूर्वक केलीच पाहिजे. हीच उपासना साधकाच्या जीवनात अंतर्बाह्य प्रकाश देणारी आहे.