ब्रह्मांडाचा प्रवास स्वतःला ओळखा आणि समरस व्हा
जगाच्या पाठीवर आपण अनेकदा हतबल होतो, पण हे विसरतो की हे संपूर्ण ब्रह्मांड एका स्वयंचलित (Automatic) नियमाने चालत आहे. संत तुकाराम महाराज म्हणतात त्याप्रमाणे, 'चाले हे शरीर कोणाची सत्ता?' – हे शरीर, हा श्वास आणि या विश्वातील साध्या झाडाचे पानही ज्याच्या सत्तेने हलते, तो परमात्मा सतत आपल्या सोबत आहे. आपण स्वतःला खूप मोठे समजतो, 'मी करतो' हा अहंकार बाळगतो, पण प्रत्यक्षात माणूस काहीच करू शकत नाही. देवाने प्रत्येक जीवाला या जगात एकाच उद्देशाने पाठवले आहे—तो म्हणजे त्याच्याशी, त्या ईश्वरी तत्त्वाशी 'समरस' होणे.
विश्वाचे स्वयंचलित नियम (Cosmic Law): हे ब्रह्मांड कोणीतरी बसून चालवत नाहीये, तर ते एका नियमात बांधलेले आहे. सूर्य वेळेवर उगवतो, हवा वाहते आणि पंचमहाभूते (पृथ्वी, आप, तेज, वायू, आकाश) आपले कार्य चोख बजावतात. जर आपण या निसर्गाच्या आणि ईश्वराच्या नियमांशी जुळवून घेतले, तर आपले जीवन आपोआप सुसह्य होते. कठीण प्रसंगात घाबरून न जाता, 'हे सर्व त्याच्या सत्तेने चालले आहे' हा विश्वास ठेवला की अर्धे दुःख तिथेच मावळते.
गुरु-शिष्य नात्याची कसोटी: अध्यात्मिक मार्गावर चालताना अनेकदा मनात शंका येतात. 'खरा गुरु कसा ओळखावा?' हा प्रश्न पडणे स्वाभाविक आहे. या प्रवचनात एक मोलाचा विचार मांडला आहे—शिष्य हा 'सत्शिष्य' आहे की नाही हे पाहणे जसे गुरूचे काम आहे, तसेच गुरु हे 'सद्गुरू' आहेत का, हे पाहण्याची जबाबदारीही साधकाची असते. पण लक्षात ठेवा, जेव्हा आपण स्वतःला पूर्णपणे झोकून देतो, तेव्हाच आपल्याला त्या ज्ञानाची अनुभूती येते. गुरु केवळ मंत्र देत नाहीत, तर ते तुमच्या जीवनाची दिशा बदलतात.
अहंकाराचा त्याग आणि भक्तीचा आनंद: माणसाची 'अहंता' (Ego) त्याला देवापासून दूर ठेवते. जोपर्यंत 'मी कर्ता आहे' हा भाव मनात आहे, तोपर्यंत शांती लाभणे कठीण आहे. एकदा का आपण हे मान्य केले की, “करणारा तोच आहे आणि मी केवळ निमित्त आहे,” तेव्हा जीवनातील प्रत्येक घटना आपल्याला छळण्याऐवजी काहीतरी शिकवू लागते. देवाची सत्ता मान्य करणे म्हणजे पराभव नव्हे, तर तो खऱ्या विजयाचा मार्ग आहे.
कठीण काळातील आश्वासन: जर तुम्ही आज संकटात असाल, तर समजा की हा त्या ईश्वरी खेळाचा एक भाग आहे. उद्या काय होईल याची काळजी करण्यापेक्षा, आज त्या परमेश्वराच्या भक्तीत आणि सद्गुरूंच्या स्मरणात घालवा. उद्याचा दिवस मानवी जीवनासाठी काय अपेक्षित आहे, हे अधिक स्पष्ट करेल; पण आजचा मंत्र हाच आहे की—'देवाची सत्ता ओळखा आणि भक्तीची ओढ कायम ठेवा.'