संस्कृतीचे संवर्धन आणि वेदांचा जागर

संस्कृत भाषेचे गाढे अभ्यासक आणि ऋषितुल्य व्यक्तिमत्व दिवंगत पंडित वसंतराव गाडगीळ यांनी आपल्या मनोगतातून प.पू. श्री नरेंद्रनाथ महाराजांच्या कार्याचे 'सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक' महत्त्व विषद केले आहे. त्यांच्या मते, महाराजांचे कार्य हे भारताच्या प्राचीन वारशाचे जतन करणारे एक महान व्रत आहे.

१. संस्कृतीचे पुनरुज्जीवन: पंडित गाडगीळ यांच्या मते, महाराजांचे कार्य हे केवळ प्रवचन नसून ती एक सांस्कृतिक चळवळ आहे. 'संस्कृत' म्हणजे जे 'संस्कारित' किंवा 'शुद्ध' आहे. महाराज हजारो लोकांच्या जीवनावर संस्कार करून त्यांना शुद्ध करत आहेत, हेच खऱ्या अर्थाने संस्कृत भाषेचे आणि संस्कृतीचे संवर्धन आहे.

२. गुरू: मूर्तिमंत वेद: पंडितजी महाराजांचे वर्णन 'चालते-बोलते वेद' असे करतात. ते म्हणतात की, ग्रंथ केवळ शब्दांचे जतन करतात, पण त्या शब्दांमधील 'स्पंदन' आणि खरा भाव केवळ सद्गुरूच जिवंत ठेवू शकतात. महाराजांनी स्थापन केलेले शक्तिपीठ हे एका आधुनिक 'गुरुकुला'प्रमाणे आहे, जिथे नाथ सिद्धांची शिस्त आणि ज्ञान आजही तितक्याच पवित्रतेने जपले जाते.

३. राष्ट्रनिर्मितीचा आध्यात्मिक आधार: देशाच्या नेतृत्वासोबत काम करण्याचा प्रदीर्घ अनुभव असलेल्या पंडितजींनी नमूद केले की, राष्ट्राची उभारणी केवळ आर्थिक धोरणांनी होत नाही, तर त्यासाठी 'धर्माचा' आधार लागतो. महाराज लोकांमध्ये कर्तव्यभावना आणि नीतिमत्ता रुजवून राष्ट्राचा आध्यात्मिक कणा मजबूत करत आहेत.

४. नाथ परंपरेचे सुलभीकरण: नाथ पंथातील गूढ ज्ञान, जे पूर्वी सामान्य लोकांसाठी दुर्गम होते, ते महाराज अत्यंत सोप्या भाषेत समाजापर्यंत पोहोचवत आहेत. परंपरेचे पावित्र्य राखून ज्ञानाचे हे 'लोकीकरण' करणे, हे महाराजांचे समाजावर मोठे उपकार असल्याचे पंडितजी सांगतात.

५. सांस्कृतिक सुरक्षेची ग्वाही: पंडित वसंतराव गाडगीळ यांचे भाषण हे एक प्रकारे समाजाला दिलेले आश्वासन आहे. जोपर्यंत नरेंद्रनाथ महाराजांसारखे महापुरुष या परंपरेचे नेतृत्व करत आहेत, तोपर्यंत भारतीय संस्कृती आणि सनातन धर्माचा प्रकाश कधीही मंदावणार नाही, मग जग कितीही बदलले तरी, ही खात्री त्यांनी दिली.

पंडित वसंतराव गाडगीळ यांचे भाषण हे एक प्रकारे समाजाला दिलेले आश्वासन आहे. जोपर्यंत नरेंद्रनाथ महाराजांसारखे महापुरुष या परंपरेचे नेतृत्व करत आहेत, तोपर्यंत भारतीय संस्कृती आणि सनातन धर्माचा प्रकाश कधीही मंदावणार नाही, मग जग कितीही बदलले तरी, ही खात्री त्यांनी दिली.