सद्गुरू सारिखा असता पाठीराखा

== नरेंद्र म्हणे तरलों तरलों। आतां उद्धरिलों नाथकृपे। सद्गुरू सारिखा असता पाठीराखा, इतरांचा लेखा कोण करी॥१॥ ==

सद्गुरूंची कृपा लाभली की साधकाचे आयुष्य वेगळ्याच प्रकाशाने उजळते. देव सदा सर्वदा सन्निध असतो—कृपाळूपणे, करुणेने, आपल्या अल्प धारिष्ट्याची परीक्षा घेत. साधकाला अंतर्बाह्य घडवताना, त्याच्या अवतीभवती न दिसणाऱ्या कवचासारखा उभा राहून, संकटांतून त्याला वाचवायचे आणि परीक्षेत तो नापास होऊ नये यासाठी त्याचे साहाय्य करायचे—हे कार्य गुरु अत्यंत सातत्याने करीत असतात.

चार्टर्ड अकाऊंटंट असल्याने, निरनिराळ्या गावांत बँकांचे हिशेब तपासण्याकरिता मला प्रवास करावा लागे. त्याच व्यवसायानिमित्ताने, एकदा बुलढाण्याच्या महाराष्ट्र बँकेचे ऑडिट करावयास गेलो होतो.

बँकेत काम चालू असतानाच मॅनेजरचा फोन खणाणला. समोरच्या व्यक्तीचे बोलणे ऐकताच मॅनेजर अक्षरशः उठून “यस सर, यस सर” असे म्हणू लागले. त्यांचे संभ्रमित चेहरे पाहून माझेही लक्ष तिकडे गेले.

थोड्याच वेळात त्यांनी मला विचारले— “आपण नरेंद्र चौधरी? आपणच चार्टर्ड अकाऊंटंट? अकोल्याचेच ना?”

त्यांचे प्रश्न अनाहूत वाटले, कारण माझी ओळख त्यांना आधीच दिली होती. परंतु यामागे काहीतरी वेगळे आहे ही जाणीव मनात डोकावू लागली.

अचानक त्यांनी फोन माझ्या हातात दिला. थोडा संकोच वाटला; मनात विचार—“कोणी शंका घेतली आहे का? कोणाचा आक्षेप? सरकारी बाबतीत काय होईल काही सांगता येत नाही.”

मी फोन घ्यायला नकार दिला, तरी त्यांनी आग्रह केला.

फोनवरून समोरचा आवाज आला—

“मी आपणास वंदन करतो. आपणच नरेंद्र चौधरी? व्यंकटनाथ महाराजांचे पट्टशिष्य?”

मी शांतपणे उत्तर दिले—“पट्टशिष्य नाही, पण नरेंद्र चौधरी आहे.”

त्यावर तो म्हणाला—

“बस झाले. आम्हाला हवी ती खात्री मिळाली. आपण ऑडिट सहा वाजेपर्यंत करणार आहात? आपल्याबद्दलची सर्व माहिती माझ्याकडे आहे. आपण कुठे उतरला, कोणाबरोबर आला, कोणाला भेटलात—सगळे. सहा वाजता माझा माणूस आपल्याला भेटेल. आपण माझ्या घरी यावे ही विनंती.”

हे ऐकताच मनातील अस्वस्थता अधिकच वाढली. अनोळखी सत्ता, सरकारी अधिकार, आणि इतक्या तपशिलात माहिती—यामुळे मनात विचित्र तणाव.

काम तीन दिवसांत संपणार नव्हते तरी मनात विचार आला— “हा माणूस कुठूनही आपल्याला गाठेल. यापेक्षा लवकर खोलीवर पोहोचून निघून जायचे.”

मी साडेपाचलाच रूमवर पोहोचलो. पण तेथेच तो माणूस वाट पाहत उभा—पाच वाजल्यापासून.

तो नमस्कार करून म्हणाला—

“नरेंद्रभाई, जेलर साहेबांनी कडक सांगितले आहे— ‘ते आमचे गुरुबंधू आहेत. कसेही करा, त्यांना माझ्याकडे घेऊन या.’”

त्यांचा उद्देश काय, का बोलावले याची कल्पना नव्हती. परंतु मनात आले—“गुरुबंधू बोलवत आहेत, कदाचित हा महाराजांचाच संकेत.”

शेवटी निर्धार केला—“जे होईल ते होईल, जाऊया.”

जेलर सरकारी क्वार्टर्समध्ये राहत होते. आत जाताना जाणवले—“गाडी मागे घेऊन पळून जाणे अशक्य. आता जे काही होईल त्याला सामोरे जायचे.”

आत गेल्यावर सर्व मंडळी बाहेर आली. माझे पाय धरणे, नमस्कार करणे—प्रत्येकाची अदब अंगावर येत होती. सर्वजण माझ्यापेक्षा वयानं मोठे; सोवळ्यात; मोठ्या आदराने उभे.

मुख्य रस्त्यापासून घरापर्यंत दुतर्फा पोलिसांची रांग, गार्ड ऑफ ऑनर देत.

मी अचंबित. अंतर्मनातून गुरूंना धावा—“महाराज, मला वाचवा.”

आत गेल्यावर पाय धुतले, आसन दिले, वेदोक्त शांतिपाठ झाला. आरती झाली. मी अजूनही ऑफिसच्या साध्या कपड्यांत, संकोचलेला.

जेलर बोलू लागले—

“आम्हाला कळले की आपण २० वर्षांहून अधिक काळ व्यंकटनाथ महाराजांच्या सहवासात आहात. नाथांचे चरित्र आम्ही वाचले—अलौकिक, अतार्किक, महान. त्यांच्या सहवासात एखादा रेडा जरी २० वर्ष बसला तरी ज्ञानी होईल—आपल्याबद्दल तर अधिकच विश्वास.”

यानंतर १०–१२ जणांनी पाच-पाच मिनिटे महाराजांची स्तुती व माझ्या संदर्भातील अपेक्षा व्यक्त केल्या. पण मी मनातून सततच—

“महाराज, मला वाचवा.”

अचानक टेबलावरील पुस्तकावर माझा हात पडला. त्यावर ते म्हणाले—

“धन्य झालो! आता या पुस्तकातील कोणतेही पान उघडा आणि दोन ओळी वाचा.”

मी तसे केले.

आता त्यांनी मागणी केली—

“त्या ओळींचा अर्थ सांगा आणि आम्हाला बोध द्या.”

हे माझ्यासाठी पूर्णतः अशक्य. अभ्यास नाही. डोके रिकामे.

ते बोलत राहिले— मी काहीच ऐकत नव्हतो. फक्त गुरुनाम स्मरण.

त्यांनी माझे बोलणे ऐकायचे ठरवले. मी सुरुवात केली—

“तुम्ही सर्व तपोवृद्ध, ज्ञानी. माझ्या सारख्या प्रापंचिकाला तुमचे विचार कदाचित समजणारही नाहीत. पण माझ्या मनाला तुमचा एकही विचार पटलेला नाही. अध्यात्म तसे नाही.”

त्यावर एकच गोंगाट—“आम्ही जे सांगतो तेच योग्य!”

मी म्हणालो—

“माझे बोलणे शांतपणे ऐका. ते बरोबर आहे की नाही ते सकाळी सांगा.”

त्यांनी अनिच्छेने मान्य केले.

समारोप करत म्हणाले—

“नाथ महाराजांचे पट्टशिष्य नरेंद्र चौधरी यांचे काहीही बोलणे आम्हाला पटले नाही. उद्या सकाळीही आमचे मत तसेच राहील.”

आरती झाली. नमस्कार. सुटका झाली. ==== दुसरा दिवस : विलक्षण परिवर्तन ====

या प्रसंगानंतर पुढील तीन दिवस त्यांचा माझ्याशी काहीच संपर्क झाला नाही. मी काम संपवून अकोल्यास परतलो.

नंतर कळले—

पहाटे चारला त्यांना एका शक्तीने जागे केले. आणि सांगितले— “नरेंद्रजींनी जे सांगितले तेच सत्य.”

त्यांना स्वतःची चूक जाणवली. खेदाने, कृतज्ञतेने ते मला शोधत राहिले.

हे सर्व ऐकून मनात केवळ एकच भाव—

“गुरूंनी परीक्षा घेतली, आणि योग्य वेळी संरक्षणही दिले.” ==== भावार्थ ====

राजयाची कांता काय भीक मागे। मनाचियां जोगे सिद्धी पावे॥२॥

सद्गुरूंचा शिष्य घडत असताना गुरु त्याचा अखंड पाठीराखा असतो. त्याच्या विवंचना, अडचणी, संकटे बाजूला सारून, त्याला योग्य कर्माकडे नेतो, आत्मविश्वास देतो.

कल्पतरु तळवटीं जो कोणी बैसला। काय वाणी त्याला सांगिजो जी॥३॥ जसा कल्पतरू इच्छापूर्ती करतो, तसे सद्गुरू साधकाच्या वेदना, भीती, चिंता दूर करतात.

ज्ञानदेव म्हणे तरलों तरलों। आतां उद्धरिलों गुरुकृपे॥४॥

मीही या प्रसंगातून गुरुकृपेने सुरक्षित आणि उन्नत झालो.

सद्गुरू सारिखा असता पाठीराखा, इतरांचा लेखा कोण करी?

सद्गुरूची कृपा, त्यांचे अदृष्य संरक्षण, त्यांची सावली— साधकाला संकटांतून बाहेर काढते, आत बदलते, आणि उभे करते.