मंगलनाथांनी कार्यावतार संपवला

वयाच्या ८५व्या वर्षी मंगलानाथ महाराजांचे काल संध्याकाळी निधन झाले. नाथ परंपरेच्या कुटुंबामध्ये १९३६ साली त्यांचा जन्म झाला. ते व्यंकटनाथ महाराजांचे ज्येष्ठ पुत्र होते.

माधवनाथ महाराज नागपूर मुक्कामी असताना देवगावला एक अद्भुत घटना घडली. महाराजांच्या घरापुढे एक साधू बैरागी उभा राहिला व म्हणाला— “ॐ भवती भिक्षां देही.”

आवाज ऐकून मातोश्री (गुरुमाता) भिक्षा देण्यासाठी बाहेर आल्या. भिक्षा देताच साधू म्हणाला— “बाळ, तुझ्या पोटी पुत्ररत्न जन्माला येणार आहे; तो आमचा अंश असेल.” हे बोलून तो साधू अंतर्धान पावला. नंतर कळले की ते त्यांच्या सासऱ्यांचे साधुरूप दर्शन होते.

यानंतरच बाबांचा — सुधाकर रत्नपारखी यांचा जन्म झाला, तोही नाथांच्या कुळातच.

बाबांचे महाविद्यालयीन शिक्षण नागपूरला झाले. नागपूर हेच व्यंकटनाथ महाराजांचे वास्तव्यस्थान असल्याने देवगावनंतरचे कार्यक्षेत्रही नागपूरच होते.

या काळात बाबांच्या सहवासात अनेक लोकांना असंख्य चमत्कारिक अनुभव आले. नागपूरहूनच ते पदवी घेऊन बाहेर पडले.

माझा आणि बाबांचा संबंध माझे गुरु व्यंकटनाथ महाराजांमुळे आला. एक काळ असा होता की माझ्या मनात विचार आला— आयुर्मर्यादा लक्षात घेऊन बाबांचा अनुग्रह घ्यावा व व्यंकटनाथ महाराजांच्या सान्निध्यात राहावे.

एके दिवशी व्यंकटनाथ महाराजांनी माझ्याकडे पाहून सांगितले— “परंपरेच्या कार्यात वयाचा संबंध नसतो. ही आमची गादी आहे; ही कार्यकर्तेच कार्य करत राहतील.”

हे शब्द ऐकून मला माझ्या मनातील प्रश्नाचे उत्तर मिळाले व मी व्यंकटनाथ महाराजांचा अनुग्रह घेतला. त्यानंतर बाबांशी माझा संबंध अत्यंत जवळचा झाला. ते माझ्या घरी येऊन राहत असत आणि मीही त्यांच्याकडे जाऊन राहत असे.

बाबांनी त्यांच्या लहानपणीचा एक प्रसंग मला सांगितला—

देवगावहून नागपूरला जाण्यासाठी ते व व्यंकटनाथ महाराज निघाले. बाबांचे वय तेव्हा सुमारे आठ–दहा वर्षे होते.

लातूरहून ट्रेन पकडायची होती. रेल्वे पुलावरून दुसऱ्या प्लॅटफॉर्मकडे जात असताना गाडी सुरू झाली. गाडी बराच पुढे गेली होती.

त्या क्षणी व्यंकटनाथ महाराजांनी एका हातात होल्डॉल आणि दुसऱ्या हातात बाबांना घेऊन गोल फिरले आणि दोघांनाही ट्रेनच्या दिशेने फेकले.

आश्चर्य म्हणजे फर्स्ट क्लासच्या डब्यातील दारात उभे राहून ज्यांनी फेकले त्यांनीच त्यांना झेलले.

किती अद्भुत, अवर्णनीय घटना!

बाबांचा स्वतंत्र अध्यात्मिक कार्यप्रवाह सुरू झाला. एकदा त्यांनी इच्छा व्यक्त केली की व्यंकटनाथ महाराजांसह सर्वांनी मिळून चित्रकूट येथे जावे— कारण तिथेच त्यांच्या अध्यात्मिक कार्यांचा श्रीगणेशा झाला होता. परंतु नियतीने तो योग घडू दिला नाही.

एकदा देवगावहून कार्यक्रमानंतर मी औरंगाबादच्या त्यांच्या घरी गेलो असता बाबांची व रामबाबा, एका वयोवृद्ध तपस्व्याची भेट मला झाली.

जीवनातील वेगवेगळ्या प्रसंगांनी आमच्या कार्याला स्वतंत्र दिशा मिळाली, आणि आम्ही दोघेही आपापल्या मार्गाने कार्यरत झालो.

बाबांनी आयुष्यभर नाथसंप्रदायाचे कार्य केले. अहोरात्र कार्य करून त्यांनी नाथपंथाचा प्रचार–प्रसार केला.

आज समाजाला कलियुगाच्या प्रभावातून परावृत्त करण्यासाठी नाथपंथ कार्याची नितांत आवश्यकता आहे.

ज्यांना बाबांच्या मार्गदर्शनाचा लाभ झाला त्यांनी व्यक्तिनिष्ठ न राहता, नाथपंथ परंपरेच्या महात्म्याकडे लक्ष देऊन, पंथाच्या आश्रयात राहावे आणि गुरूंनी सांगितलेल्या साधना–उपासनेत एकदिलाने राहावे— हीच त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली ठरेल.

— नरेंद्रनाथ महाराज नाथ शक्तिपीठ, अकोला