जयेंद्रसरस्वती शंकराचार्य कामकोटी आणि नरेंद्रनाथ भेट

नाथपंथाची मनवतेसाठी असलेली योजना लक्षात घेऊन कांची कामकोटीचे जयेंद्र सरस्वती शंकराचार्य यांनी नाथशक्तिपीठातील कार्याचा सखोल आढावा घेतला. विशेषतः वेदमंत्रांच्या माध्यमातून भाग्याचे पुनरुज्जीवन करण्याचे कार्य पाहून त्यांनी नरेंद्रनाथ महाराजांना कांची कामकोटी येथे प्रत्यक्ष भेटीसाठी आमंत्रित केले.

शंकराचार्यांनी आपल्या शिष्यासह नरेंद्रनाथ महाराज व त्यांचे शिष्य श्रीकांतशास्त्री गदाधर यांची येण्याजाण्याची विशेष व्यवस्था केली. रात्री १०.३० वाजता प्रत्यक्ष भेट घेण्यात आली. चर्चेत केवळ तीनच व्यक्ती उपस्थित होत्या — शंकराचार्य, नरेंद्रनाथ महाराज आणि श्रीकांतशास्त्री.

शंकराचार्यांनी नाथशक्तिपीठातून चालणाऱ्या कार्याचे विवेचनपूर्वक परीक्षण केले. नाथपंथ, त्यातील वेदमंत्रांचा उपयोग, भाग्य पुनरुज्जीवन, समाज upliftment, तसेच पंथातील परंपरा यांची त्यांनी सखोल माहिती घेतली.

त्यांच्या स्वतःवरील आलेल्या संकटातून मुक्त होण्यासाठी उपाय, तसेच कांची कामकोटी पिठाच्या कार्यविस्तारासाठी नाथशक्तिपीठ कसे सहकार्य करू शकते, यावर चर्चाही झाली. शंकराचार्यांनी भारतातील त्यांच्या विविध आश्रमांमध्ये वातावरण शुद्धीसाठी अनुष्ठान करण्याची विनंती केली.

शंकराचार्यांची अपेक्षा होती की नाथपंथाने *केवळ हिंदू धर्मासाठी* कार्य करावे. परंतु नरेंद्रनाथ महाराजांनी स्पष्ट सांगितले:

नाथपंथ हा जात–धर्मांच्या पलीकडे जाऊन मानव जातीच्या कल्याणासाठी कार्य करणारा पंथ आहे. तो ब्रह्मांडाच्या योजनेचा भाग आहे; त्यामुळे पंथकार्य सर्वांसाठी समान आहे.

विशिष्ट राजकीय वा धार्मिक समूहासाठी केवळ खास अनुष्ठान करणे ही पंथशिस्तीच्या बाहेरची गोष्ट असल्याने त्यांनी नम्र नकार दिला. शंकराचार्यांना तत्त्वतः सर्व मुद्दे पटले आणि त्यांनी नरेंद्रनाथ महाराजांचा विशेष सत्कार केला.

नाथपंथ कार्य करत असताना विविध धर्मीय लोक त्यांच्या सहवासात आले. विशेष म्हणजे — * काल्टन डी कॉस्टा – ख्रिश्चन * दिलीप भंडारी – जैन * ताहिर अली खान – मुस्लिम

हे सर्वजण वेदमंत्र, हवन, अनुष्ठान यांच्याशी असहमत असणाऱ्या धर्मांतील असूनही, नरेंद्रनाथांच्या सान्निध्यात येताच त्यांनी ही विधी केली आणि त्यांना मोठा आध्यात्मिक लाभ झाला.

पुण्यात भावे यांच्या घरी हवन सुरू असताना ताहिर अली खान दर्शनासाठी आले. सोवळे असल्याने लोकांनी त्यांना आत घेण्यास नकार दिला, पण नरेंद्रनाथ महाराज म्हणाले:

“जात–पात हा प्रश्न संत किंवा नाथपंथासाठी नाही. मुक्तीचा अधिकार सर्वांनाच आहे.”

ताहिर अली खान म्हणाले — *“आपके दर्शन करने थे इसलिए एक महीने से नॉनवेज नहीं खाया और आज सुबह से पानी भी नहीं पिया।”*

नाथपंथाच्या सर्वसमावेशकतेचे हे विलक्षण उदाहरण आहे.

वेदमंत्रांची निर्मिती ही ब्रह्मांडाची योजना आहे. ते सर्व मानवजातीसाठी आहेत; परंतु वेद आचरावयाचे नियम वेदांत सांगितल्याप्रमाणे पाळले तरच मंत्रांचे फळ मिळते.

डॉ. ॲनी बेझंट यांनी म्हटले आहे:

*“Of all the religions of the world, none is so perfect, scientific, philosophical and spiritual as Hinduism.”*

कांची कामाकोठीचे उद्दिष्ट हिंदूधर्मवृद्धी असले तरी नाथपंथाचे उद्दिष्ट व्यापक आहे — संपूर्ण मानवजातीच्या उद्धाराची योजना.

सृष्टीनिर्मिती करणाऱ्यांनीच या पंथाची रचना केली असून म्हणूनच नाथपंथ सर्वांच्या दृष्टीने गुरुस्थानी आहे.