झाडाच्या माध्यमातून संपर्क

नाथपंथाचे *पंचमहाभूतांवरचे प्रभुत्व* आपण ऐकत आलो आहोत. पृथ्वी–आप–तेज–वायू–आकाश या पाच घटकांपैकी कोणत्याही माध्यमातून नाथयोगी इच्छित कार्य सहज करू शकतात.

भूमी हा त्यामधील अत्यंत महत्त्वाचा घटक.

रामदास स्वामींनी दासबोधात भूमीचे वर्णन अत्यंत सुंदर रीतीने केले आहे. भूमी बाहेरून भिन्न दिसली तरी अंतरंगातील प्रवाह एकच असतो. त्यामुळे पृथ्वीवरील कोणत्याही बिंदूपासून दुसऱ्या कोणत्याही बिंदूपर्यंत भूमीमाध्यमातून सरळ संपर्क साधणे शक्य असते.

भूमीतून अन्नरस घेणारी झाडे – कोणत्याही प्रकारची असोत – त्यांचा जीव भूमीवरच अवलंबून असतो. म्हणूनच एका झाडामार्फत पृथ्वीवरील कितीही दूर असलेल्या दुसऱ्या झाडापर्यंत संपर्क पोहोचवणे नाथपंथात अगदी सहज मानले जाते.

—

श्री सहस्त्रबुद्धे अकोल्याला डायरेक्टर ऑफ अ‍ॅग्रिकल्चर म्हणून नोकरी करत होते आणि महाराजांचा अनुग्रह घेतलेले होते. काही दिवसांनी त्यांची बदली कोल्हापूरला झाली. मला सोडून जावे लागणार, महाराजांशी संपर्क तुटणार याची त्यांना खंत वाटत होती.

त्यांनी मला फोन केला:

“नरेंद्र, माझी बदली कोल्हापूरला झाली आहे; निघण्यापूर्वी भेट हविये.”

मी त्यांच्या क्वॉर्टरवर गेलो. त्यांनी विचारले:

“आता मी इतक्या दूर गेल्यावर महाराजांशी किंवा तुमच्याशी संपर्क कसा ठेऊ?”

मी त्यांना सांगितले:

“तुमच्या अंगणातल्या जास्वंदाच्या झाडाची एक काडी तोडा. ती माझ्या घरी मातीमध्ये खुपसा. जर आठ दिवसांत पालवी फुटली, तर तुम्ही कुठेही असलात तरी या झाडामार्फत संपर्क साधला जाईल.”

त्यांनी लगेच काडी आणून माझ्या घरी रोवली.

आठ दिवसांच्या आत त्या काडीला पालवी फुटली.

मी त्यांना सांगितले:

“आता दृश्य संपर्क नसला तरी मानसिक संपर्क राहील. > तुम्ही कोणत्याही झाडाला तुम्हाला जे काही सांगायचे असेल ते सांगा — ते माझ्यापर्यंत पोहोचेल.”

ते कोल्हापूरला गेले. वर्ष-दीड वर्ष दोघांत कोणताही संपर्क झाला नाही — न पत्र, न फोन, न भेट.

—

एके दिवशी त्या रोपाकडे नजर गेली आणि मला स्पष्ट जाणिव झाली:

“कोल्हापूरला सहस्त्रबुद्ध्यांच्या घरी महाराज जाणार आहेत. त्यावेळी मला तिथे उपस्थित असणे आवश्यक आहे.”

मी पत्नीला सांगितले. विचारपूस करून आम्ही कोल्हापूरला जाणे ठरवले.

प्रवासात अनेक अडथळे आले:

• महाराष्ट्र एक्स्प्रेसचे रिझर्वेशन नव्हते
• तीन टीसींनीही प्रवेश नाकारला
• गाडी आमच्या डोळ्यांसमोरून निघून गेली
• बसमध्येही जागेचा घोळ
• औरंगाबादपर्यंत बस प्रवास
• पुढे पुण्याला जाणारी दुसरी बस

सगळ्यात आश्चर्य म्हणजे — पुण्यात माझ्या गुरुबंधूच्या घरी पोहोचताच महाराज माझी वाट पाहत बसलेले दिसले!

वास्तविक ते सकाळीच टॅक्सीने कोल्हापूरला जाणार होते. पण “काही कारणाने” ते गेले नव्हते.

महाराज म्हणाले:

“चल बाळ, लगेच जेवून घे. तुझ्यासाठीच थांबलो आहोत. > आता आपण दोघे कोल्हापूरला जाऊ.”

मी त्यांना येणार आहे हे कुठेच कळवले नव्हते. तरीही ते माझी *पूर्वानुमाने वाट पाहत* बसले होते.

आम्ही दोघे टॅक्सीने कोल्हापूरला पोहोचलो.

—

सहस्त्रबुद्धे मला पाहताच अवाक् झाले.

“तुम्ही इथे कसे?!”

महाराज शांत, सहज हसले आणि म्हणाले:

“अरे, तू जास्वंदाची काडी लावली होती ना… > तिनेच काम केले.”

झाडाच्या माध्यमातून संपर्क अदृश्य पण स्पष्ट झाला होता.

—

भूमीप्रमाणेच:

• वायूमधून
• पाणीमधून
• सूर्य (तेज)मधून
• आकाशमधून

अशा पद्धतीने संपर्क साधणे नाथपंथात सामान्य आहे.

नाथपंथाबद्दल मोठा अपप्रचार झाल्यामुळे “जादूटोणा, भूत-प्रेत” असे गैरसमज पसरले.

परंतु नाथपंथ हा जीवांच्या कल्याणासाठी कार्य करणारा पंथ आहे. त्याच्या सर्व शक्ती — शुभ-अशुभ — पंथाच्या नियंत्रणाखाली असतात.

भगवान दत्तात्रेयच या पंथाचे स्वामी आहेत. त्यांच्या संकेतानेच पंथकार्य चालते.

गुरुचरित्र हा अखंड झरा आहे. तो आजही वाहतो आहे आणि कलियुग संपेपर्यंत वाहतच राहील. आपल्याला फक्त *त्या झऱ्यातून पाणी घ्यायचे आहे*.