मोक्ष म्हणजे काय
“मोक्ष” हा मानवी जीवनाचा सर्वात महत्त्वाचा आणि अंतिम उद्देश आहे. आयुष्याच्या धावपळीत मनुष्य धन, सुख, मान, यश यांचा पाठपुरावा करत राहतो; पण आध्यात्म सांगते की ही हे सर्व मिळाले तरीही पूर्ण समाधान मिळेलच असे नाही. कारण जीवनातील खऱ्या दुःखाचे मूळ बाहेर नसून आतल्या अज्ञानात आणि आसक्तीत असते.
मानवजन्म हे अंतिम सत्य शोधण्यासाठी मिळालेली एक खास संधी आहे. आणि त्या सत्याकडे नेणारा मार्ग म्हणजे मोक्ष.
जोपर्यंत मनुष्याला मोक्ष मिळत नाही, तोपर्यंत तो पुनर्जन्माच्या चक्रात अडकलेला राहतो. म्हणजे— *
- जन्म होतो
- कर्म केले जाते
- कर्माचे फळ मिळते
- सुख-दुःख भोगावे लागते
- मृत्यू येतो
- पुन्हा नवीन जन्म (त्या कर्मांच्या शिल्लक परिणामांनुसार)
हीच सतत चालणारी प्रक्रिया म्हणजे संसारचक्र.
मोक्ष न मिळाल्यास काय होते, ते थोडक्यात असे— 1) पुनर्जन्म चालूच राहतो जीवन संपले तरी “प्रवास” संपत नाही. आत्मा पुन्हा दुसऱ्या शरीरात जन्म घेतो. 2) जुन्या कर्मांचा हिशेब संपत नाही काही कर्मांचे फळ लगेच मिळते, पण बऱ्याच कर्मांचे परिणाम पुढच्या जन्मात भोगावे लागू शकतात. 3) सुख-दुःखाचा फेरा संपत नाही कधी सुख, कधी दुःख—याचे चक्र चालूच राहते. माणूस हवे ते मिळवतो, पण मिळालेले टिकत नाही. 4) अपूर्ण इच्छा आणि आसक्ती मागे राहतात मृत्यू झाला तरी इच्छा संपत नाहीत. त्यामुळे आत्मा पुन्हा संसारात ओढला जातो. 5) अज्ञान व अहंकारामुळे भ्रम कायम राहतो “मी शरीर आहे, मीच सर्वकाही आहे” हा भ्रम टिकून राहतो आणि त्यामुळेच जन्म-मृत्यूची साखळी तुटत नाही. पुनर्जन्माचा आधार — कर्मसिद्धांत
पुनर्जन्म ही केवळ कल्पना नाही, तर तो कर्मसिद्धांताशी जोडलेला आहे.
कर्म म्हणजे काय? कर्म म्हणजे केवळ कृती नाही, तर त्या कृतीमागचा हेतू, भावना आणि परिणाम. कर्म तीन प्रकारांनी समजावतात— संचित कर्म – अनेक जन्मांची जमा झालेली कर्मांची पुंजी प्रारब्ध कर्म – या जन्मात भोगण्यासाठी उघडलेले कर्म (भाग्य) आगामी कर्म – या जन्मात सध्या निर्माण होत असलेले नवीन कर्म जोपर्यंत कर्म शिल्लक आहे, तोपर्यंत पुनर्जन्म टळत नाही.
सद्गुरुच्या सानिध्यात त्त्यांच्या मार्गदर्शना खाली मोक्ष मिळविता येतो. तर मग प्रश्न आहेच मोक्ष म्हणजे काय?
मोक्ष म्हणजे जन्म–मृत्यूच्या चक्रातून (संसारचक्रातून) कायमची सुटका मिळणे. सरळ शब्दांत सांगायचे तर— ✅ पुन्हा जन्म घ्यावा लागू नये ✅ कर्माचे बंधन संपावे ✅ दुःख, भीती, चिंता, अस्थिरता यांचा अंत व्हावा ✅ आत्म्याला स्वतःची खरी ओळख होऊन परमशांती मिळावी